Utö ligt in het zuidelijke deel van de Stockholmse archipel en is een van de buitenste eilanden van deze uitgestrekte eilandengroep. Het eiland is ruim twaalf kilometer lang en meet op het breedste punt iets meer dan vijf kilometer. Er wonen ongeveer tweehonderd mensen, maar jaarlijks weten zo’n 70.000 wandelaars, zeilers en andere rustzoekers het eiland te vinden. Wij komen vooral voor de natuur en de wandeling Utö runt, maar al snel ontdekken we dat Utö veel meer is dan een wandelbestemming.
De Stockholmse archipel kreeg bovendien internationale erkenning. National Geographic nam de archipel op in de Best of the World 2025, een selectie van 25 bijzondere bestemmingen wereldwijd. De nieuwe Stockholm Archipelago Trail, die 21 eilanden met elkaar verbindt, speelde daarbij een belangrijke rol.
Met de boot naar Utö
We nemen vroeg in de ochtend de boot. Om 8.30 uur vertrekken we richting het eiland. Het is een prachtige dag: blauwe lucht, volop zon en zo’n 22 graden. Beter wandelweer kunnen we ons niet wensen. De boottocht van 40 tot 50 minuten is eigenlijk al meteen onderdeel van het avontuur. Onderweg varen we tussen talloze eilanden door en laten de drukte langzaam achter ons. De Stockholmse archipel bestaat uit duizenden eilanden, scheren en rotsen. En het gebied is nog altijd in beweging: door de postglaciale landopheffing komen de eilanden jaarlijks enkele millimeters omhoog.
Daarna varen we na een tussenstop in Spränga, waar ook de kerk van het eiland staat, verder naar Gruvbryggan. Boven het dorpje zien we de molen, ooit gebouwd door een Nederlander. Daar begint ons avontuur. We checken eerst in bij het hotel, zodat we onze tassen kunnen achterlaten in onze hotelstuga. Een hotelstuga is eigenlijk precies wat de naam belooft: een combinatie van een hotelkamer en een klein huisje.
Als de receptioniste ons naar onze stuga brengt, kruist een eland ons pad. Midden op de dag, vlak bij onze hotelstuga, blijft hij rustig staan. Zo dichtbij dat mijn hart een sprongetje maakt. Een betere kennismaking met het eiland kan ik me eigenlijk niet wensen. De gastvrouw vertelt dat een moedereland met twee kalveren naar Utö is overgezwommen. De kalveren zijn inmiddels groot genoeg om hun eigen weg te gaan. Dit exemplaar heeft blijkbaar besloten dat de omgeving van het dorp een prima plek is om te verblijven. Hij blijft rustig staan. Wij houden natuurlijk afstand, want hoe bijzonder de ontmoeting ook is, we willen hem niet verstoren.
Utö runt: wandelen tussen bos, rotsen en zee
De Stockholm Archipelago Trail is in totaal ongeveer 270 kilometer lang en verbindt zo’n twintig eilanden met elkaar. Op Utö loopt een deel van deze route: Utö runt is 18,4 kilometer lang. Op papier klinkt dat als een mooie dagwandeling. In werkelijkheid blijkt wandelen op Utö behoorlijk anders dan wandelen in Nederland. De route wordt gemarkeerd met geel-blauwe linten en pijlen.
Meteen aan het begin van de route ligt een klein moeras. Hier wordt gewerkt aan het herstel van natuurlijke paaigebieden voor vissen. Door oude kreekjes, rietlanden en moerassen terug te brengen, ontstaat opnieuw ruimte voor onder andere snoek en baars. Daardoor heeft het herstel vervolgens effect op de rest van het ecosysteem, van prooivissen en zoöplankton tot waterplanten en vogels.
Het landschap bestaat uit kronkelende bospaden, open stukken en vooral heel veel rotsen. Veel daarvan zijn prachtig rond en glad afgesleten. In de kuilen blijft water staan en op sommige plekken loopt het pad letterlijk langs de rand van de zee. Dat betekent goed kijken waar je je voeten neerzet. Zeker als de rotsen nat zijn, kunnen ze door algen spekglad worden.
Over de rotsen langs de Oostzee
Even later komen we bij een mooi zandstrandje. Een heerlijke plek om te zwemmen, maar wij lopen verder. Vanaf hier wordt het landschap steeds ruiger. De stilte op het eiland is heerlijk. Soms ruik je de zee. Een paar minuten later loop je tussen de dennen en ruikt alles naar bos. En soms komen die twee geuren samen. De bomen ruisen zacht, maar er staat nauwelijks wind. Andere wandelaars zien we bijna niet. Het voelt alsof we het eiland voor onszelf hebben. Ook de verspreid liggende huisjes passen bij dat gevoel. Sommige staan verscholen tussen de bomen, andere liggen boven op de rotsen.
Aan de oostkant van Utö lopen we over de rotsen, vlak langs het water. Daar ligt de Oostzee met steeds nieuwe eilandjes. Het uitzicht is zo mooi dat een lunchpauze hier vanzelfsprekend is. Ik kijk uit over het water en de rotsen. Soms kom je op een plek waar je eigenlijk geen woorden voor hebt. Dit is zo’n plek.
Uiteindelijk lopen we dertien kilometer in ongeveer zes uur. Niet omdat de wandeling zo zwaar is, maar omdat we voortdurend stoppen om te kijken, foto’s te maken en natuurlijk van het uitzicht te genieten. Uiteindelijk besluiten we de route in te korten. Dat kan op Utö gemakkelijk: op verschillende plekken kun je terugkeren richting Gruvbryggan.
Van mijnbouw naar toerisme
Utö heeft een lange geschiedenis. Het eiland wordt al sinds ongeveer de zesde eeuw bewoond en was eeuwenlang belangrijk vanwege de winning van ijzererts. Er waren acht mijnen en bijna zevenhonderd jaar lang werd hier ijzererts gewonnen. Uiteindelijk kwam er in 1878 een einde aan de mijnbouw.
Tegenwoordig is toerisme een belangrijke inkomstenbron. Tussen midzomer en half augustus is het druk op het eiland. Daarna sluiten veel voorzieningen alweer en keert de rust terug. Wij eindigen onze wandeling op het terras van Hamnboden met een ijsje. Dat hebben we wel verdiend.
Een onverwachte bezoeker in de nacht
’s Nachts word ik wakker. Het is pikdonker in mijn kamer. Dan hoor ik voetstappen over het grind voor onze stuga. Eén, twee, drie, vier, vijf zware voetstappen. Daarna is het stil. Ik weet meteen dat het geen mens is. De stappen zijn daarvoor te zwaar. Maar ik ben veel te slaperig om uit bed te komen en door het raam te kijken.
De volgende ochtend zegt Bob dat ik maar even sporenonderzoek moet doen. Daar ben ik snel mee klaar. Aan de overkant ligt de jonge eland opnieuw rustig in de ochtendzon. Wat een fantastisch begin van de dag. Daarna wacht er ook nog een geweldig ontbijt op ons. Met zoveel keuze dat we bijna vergeten dat we de boot terug moeten halen.
Utö voelt als vakantie
Op de terugweg kijken we nog één keer naar de eilanden die langzaam achter ons verdwijnen. We zijn maar kort op Utö geweest, maar het voelt alsof we echt even weg zijn geweest. Misschien is dat precies de kracht van de Stockholmse archipel. Je hoeft geen verre reis te maken. Met de boot vaar je een andere wereld binnen. Een wereld van rotsen, zee, dennenbossen, stilte en elanden. Utö is voor ons dan ook een onverwachte ontdekking. We willen daarom niet te lang wachten om terug te komen in deze bijzondere archipel.
Praktisch
In het hoogseizoen vaart er een directe ferry vanuit het centrum van Stockholm naar Utö. De boot stopt onderweg op verschillende eilanden, waardoor de overtocht meteen een mooie manier is om meer van de archipel te zien. Voor actuele vertrektijden kun je de website van Waxholmsbolaget raadplegen.
In de zomermaanden kun je de ferry naar Utö rechtstreeks vanuit het centrum van Stockholm nemen, maar je kunt ook vertrekken vanaf Årsta Brygga. Buiten de zomermaanden de haven van Årsta het vertrekpunt. Hier is voldoende betaalde parkeergelegenheid. Vanuit Stockholm kun je met de trein naar Västerhaninge en daar overstappen op de bus naar Årsta Brygga. Kaartjes voor de overtocht koop je aan boord.
Wil je liever fietsen? Een fiets huren kan in de haven bij Gruvbryggan. Daar vind je ook enkele leuke winkeltjes, restaurants en andere voorzieningen. Buiten het hoogseizoen is een groot deel hiervan gesloten.
Hiking on Utö
Utö, in the Stockholm archipelago, is much more than a hiking destination. After a beautiful boat trip from Stockholm, we arrive at Gruvbryggan, where we immediately come face to face with a young moose. We then walk part of Utö runt, an 18.4-kilometre trail across rocky terrain, through pine forests and along the Baltic Sea. Along the way, we discover restored wetlands, a small sandy beach and impressive views of the surrounding islands. The peace and variety of the landscape make this hike special. Utö also has a long history as a mining island, but today tourism is an important source of income. After an ice cream, we have an unusual night, when heavy footsteps across the gravel wake us up. The next morning, we enjoy a generous breakfast before taking the boat back. Our short stay feels like a real holiday.
Vandring på Utö
Utö i Stockholms skärgård är mycket mer än ett vandringsmål. Efter en vacker båttur från Stockholm kommer vi fram till Gruvbryggan, där vi genast får syn på en ung älg. Därefter vandrar vi en del av Utö runt, en 18,4 kilometer lång led över klippor, genom tallskog och längs Östersjön. På vägen upptäcker vi restaurerade våtmarker, en liten sandstrand och vackra vyer över de omgivande öarna. Stillheten och variationen gör vandringen speciell. Utö har dessutom en lång historia som gruvö, men idag är turismen en viktig näring. Efter en glass får vi en ovanlig natt, då tunga steg över gruset väcker oss. Nästa morgon njuter vi av en härlig frukost innan vi tar båten tillbaka. Vår korta vistelse känns som en riktig semester.
Ontvang gratis het e-book: Wildlife guide Sweden
Je ontvangt daarmee ook onze nieuwsbrief.
Nieuwste hikes
