Lag het accent bij de aanschaf van een objectief in het korte verleden vooral op optische kwaliteiten, nu lijkt bokeh wel het toverwoord, soms resulterend in bijzondere hypes. Maar wat maakt dat het ene objectief een aantrekkelijker bokeh heeft dan het andere?
Bokeh
Over het begrip bokeh bestaan nogal wat misverstanden. De term bokeh komt uit het Japans en betekent onscherpte. Hoewel bokeh vaak geassocieerd wordt met mooie lichtvlekjes in de achtergrond, gaat het in basis dus vooral om de mate van onscherpte. Een punt dat buiten het scherptebereik ligt, belandt niet als een punt op de sensor, maar wordt uitgesmeerd. Hoe beter dat gebeurt, hoe rustiger de achtergrond en hoe fraaier het bokeh daarmee ervaren wordt. Het diafragma speelt hierin op twee manieren een belangrijke rol, evenals het gebruikte objectief.
Diafragma-instelling
Met het diafragma bepaal je als fotograaf de scherptediepte. Een laag getal betekent weinig scherptediepte, een hoog getal veel scherptediepte. Hoe hoger de diafragmawaarde, hoe meer elementen in de foto als scherp worden ervaren. Daarmee neemt wel de mate van uitsmeren sterk af. Het mooiste bokeh krijg je dan ook met een open diafragma (zo laag mogelijk getal).
Hierbij dient wel te worden opgemerkt dat het effect in sterke mate afhankelijk is van de afstand van de camera tot het onderwerp en de afstand van het onderwerp tot elementen daar weer achter. Hoe verder de achtergrond zich van het onderwerp bevindt, hoe rustiger het bokeh. Zo levert een vogel op een paaltje al snel een rustiger beeld op dan een vogel in het midden van een struik.
Het objectief
Met alleen een lage diafragmawaarde ben je er nog niet. Het effect is zeer sterk afhankelijk van het gebruikte objectief. Zo is het effect met een tele- of een macro-objectief veel sterker dan met een groothoekobjectief. Het is niet voor niets dat bijvoorbeeld vogelfotografen vaak een rustig decor hebben achter hun onderwerp. Daarnaast is er een verschil tussen zoomobjectieven en objectieven met een vast brandpunt (prime). Over het algemeen levert een prime een mooier bokeh. Dat is niet zo verwonderlijk, want bij een dergelijk objectief hoeft het licht maar op één manier naar de sensor te worden gebracht. Het objectief kan hier perfect op geconstrueerd worden. Bij een zoomobjectief moet het licht over de volledige bandbreedte op correcte wijze de sensor weten te bereiken. Vele lenzen in het objectief maken dit samen mogelijk. Meer glas betekent altijd iets verlies in kwaliteit.
Het diafragma van het objectief zelf is ook in grote mate bepalend. Het aantal lamellen en de vorm daarvan bepalen de sfeer van het bokeh. Hoe meer lamellen, hoe fraaier het bokeh. Hetzelfde geldt voor lamellen met een gebogen vorm in plaats van rechte lamellen. En hier wringt nu vaak net de schoen. Waar bij de huidige objectieven geïnvesteerd wordt in glas, geldt dat helaas niet voor de lamellen van het diafragma. Verreweg de meeste objectieven bevatten negen (of minder) rechte lamellen. Kies je voor een hogere diafragmawaarde, dan resulteert dit in hoekige in plaats van ronde lichtvlekjes. Het zijn deze beperkingen die oude objectieven van soms tientallen jaren oud populair maken. Zij beschikken immers vaak wel over een groot aantal (gebogen) lamellen.
Daar komt nog bij dat objectieven tegenwoordig voorzien zijn van ‘perfect’ glas met zo min mogelijk afwijkingen, allemaal bedoeld om voldoende scherpte te creëren met het toenemende aantal pixels. Maar perfectie betekent minder verstrooiing en daarmee een minder uitgesmeerd bokeh.
Vintage objectieven
De techniek gaat razendsnel. Objectieven van enkele tientallen jaren geleden waren naar huidige maatstaven alles behalve perfect. Die imperfectie en de liefde voor het product (bijvoorbeeld 12 of 14 keurig afgeronde lamellen) zorgen voor een prachtig bokeh.
Voor de val van de muur waren westerse producten in het oosten van Europa niet verkrijgbaar. Men probeerde ze zo goed mogelijk na te maken. Helaas slopen er nogal wat fouten in. Maar juist die fouten zorgen voor de immense populariteit van verschillende objectieven.
Op dit moment is de Russische Helios enorm populair. In miljoenen stuks gemaakt zijn ze nu voor slechts enkele tientjes te koop op Ebay. De populariteit komt voort uit een verkeerde lichtbreking aan de randen van het beeld. Hierdoor ontstaat een karakteristieke kromming en zachtheid, doch echter alleen in specifieke situaties. Er zijn immers veel fijne details nodig om het effect zichtbaar te maken. Het effect is dus veel minder uitgesproken dan de hype doet geloven.
Voor de Helios vormde de Meyer Trioplan een andere enorme rage. Deze heeft dan weer ragscherpe bokehbubbels bij fel tegenlicht als uniek foutje. Zonder dat tegenlicht in bijvoorbeeld dauwdruppels, is het bokeh niet veel anders dan dat van andere objectieven. Van de Trioplan zijn heel wat minder exemplaren gemaakt. In slechts enkele jaren explodeerde de prijs van enkele tientjes tot soms over de duizend euro voor een topexemplaar. De hype werd zo groot, dat het objectief tegenwoordig weer wordt geproduceerd, inclusief constructiefout uiteraard.
Ontvang onze nieuwsbrief
Nieuwste blogs
